هنر دست
سوزندوزی؛ هندسهٔ رنگ بر پارچه
زنان جنوبشرق با نخهای سرخ و سبز و سیاه، بر پارچه هندسه میدوزند؛ سوزندوزی، ظریفترین و پرحوصلهترین هنر پهنهٔ مکران است.
خواندن
پهنهٔ فرهنگی
مکران و جنوبشرق
در جنوبشرق، آنجا که کوههای مریخی به دریای مکران میرسند، هنر در ریزترین رجها خانه دارد: سوزندوزیهایی که آینه و رنگ را به پارچه میدوزند، و نغمههایی که با قیچک از دل تفتان تا کرانهٔ اقیانوس میروند.
- سوزندوزیهای آینهکار
- قیچک و مقامهای آیینی
- کرانههای اقیانوسی
روایتها
از دل این پهنه
یادداشتهایی از جایها، هنرها و آیینهای مکران و جنوبشرق؛ هر یک با تصویری از همانجا.
دریا و بندر
چابهار؛ دروازهٔ ایران به اقیانوس
تنها بندر اقیانوسی ایران، جایی که موسم بارانی، جنگل حرا، تالاب صورتی و صخرههای عجیب کنار هم نشستهاند؛ چابهار پنجرهٔ ایران به دریای مکران است.
خواندن
زمینشناسی و منظره
کوههای مریخی؛ منظرهای از سیارهای دیگر
در راه چابهار به بریس، تپههایی خاکستری و پرشیار سر برآوردهاند که به سطح مریخ میمانند؛ رسوبهای میلیونساله که باد و باران موسمی آنها را تراشیده است.
خواندن
پدیدهٔ طبیعی
گلفشان؛ نفسهای زمین
در دشتهای ساحلی مکران، تپههایی هستند که از دهانهشان گل سرد بیرون میجوشد؛ گلفشانها، پدیدهای کمیاب که ایران یکی از سرزمینهای اصلی آن است.
خواندن
لایهٔ دانشنامهای
مردمان و فرهنگها
در این لایهٔ ژرف، مردمان پهنه را با نام و در بافتی علمی و محترمانه معرفی میکنیم؛ روایتها بر پیوندها تکیه دارند، نه فاصلهها.
مردمان این پهنه
بلوچها
بلوچها از اقوام اصیل ایرانیاند که در جنوبشرقی کشور و سرزمین پهناور بلوچستان زندگی میکنند و زبان بلوچی آنان از خانوادهٔ زبانهای ایرانی است. این مردم میراثدار فرهنگی کهناند که با اساطیر، حماسهها و سنتهای دیرینهٔ ایرانزمین پیوند دارد. بلوچها به میهماننوازی استثنایی، پایبندی به پیمان و رعایت آیین مهر و وفاداری شهرت دارند و این ارزشها در فرهنگ عامهٔ آنان جایگاهی والا دارد. هنر سوزندوزی بلوچ از ظریفترین و زیباترین صنایع دستی ایران و جهان بهشمار میآید و موسیقی بلوچی با سازهای کهن، حالوهوایی معنوی و حماسی دارد. مردم بلوچ با حفظ سنتهای ارزشمند خود، بخش درخشانی از تنوع فرهنگی و وحدت ملی ایران را میسازند.
بلوچها با وفاداری به پیمان و سوزندوزی بیهمتایشان، آیین مهر و ظرافت هنر را در پهنهٔ جنوبشرق ایران به نمایش میگذارند.
ویژگیهای فرهنگی
- هنر ظریف و جهانی سوزندوزی بلوچ
- میهماننوازی استثنایی و پایبندی به پیمان
- موسیقی معنوی و حماسی با سازهای کهن
- ادبیات شفاهی و نقالی حماسهها و داستانها
- معماری بومی سازگار با اقلیم گرم
- صنایع دستی همچون سفالگری و حصیربافی
آیینها و سنتها
- آیینهای سنتی عروسی همراه با موسیقی و پایکوبی
- مجالس شعرخوانی و نقالی حماسهها
- آیینهای میهماننوازی و پذیرایی از مسافران
- جشنها و گردهماییهای مناسبتی محلی
- آیینهای دینی و مناسبتهای مذهبی
- مراسم استقبال از فصلها و کشاورزی
- زبان
- زبان بلوچی از شاخهٔ زبانهای ایرانی شمالغربی به همراه فارسی
- پوشش
- پوشش مردانه شامل پیراهن بلند، شلوار گشاد و دستار و پوشش زنانه با لباسهای آراسته به سوزندوزی رنگارنگ
- موسیقی
- موسیقی معنوی و حماسی بلوچی با سازهایی چون سُروز، قیچک، تنبورگ و دهلک
چهرههای شاخص
صدیق نوری (استاد سُروز)از نوازندگان نامدار ساز کهن سُروز که موسیقی آیینی و حماسی بلوچ را پاس داشت.
عبدالله بهاراز پژوهشگران و راویان ادبیات شفاهی و شعر بلوچی که در گردآوری حماسهها و داستانهای این مردم کوشید.
گلمحمد شهنوازاز چهرههای شناختهشدهٔ موسیقی و آواز سنتی بلوچستان که نواهای کهن این سرزمین را زنده نگاه داشت.