بادگیر دولت‌آباد؛ بلندترین نفسِ کویر

چگونه باد خنک می‌شود

بادگیر، دهانه‌های بلندی رو به جهت باد دارد. باد از این دهانه‌ها وارد می‌شود، از کانال‌های درونی برج پایین می‌آید، از روی حوض آب تالار می‌گذرد و رطوبت و خنکی می‌گیرد، سپس در فضای زیرزمین و تالار پخش می‌شود. هوای گرم از دهانه‌های پشت به باد بیرون می‌رود. این چرخش، بدون هیچ انرژی بیرونی، دما را چند درجه پایین می‌آورد.

• بادگیر هشت‌ضلعی با دهانه‌هایی به همهٔ جهت‌ها
• حوض و فواره‌های تالار برای رطوبت‌بخشی به باد
• شیشه‌های رنگی ارسی که نور را به تالار می‌ریزند

باغ در دل کویر

دولت‌آباد یکی از نه باغ ایرانی است که در سال ۱۳۹۰ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند. آب باغ از قناتی می‌آید که از کوه‌های مهریز، در ده‌ها کیلومتری، به یزد می‌رسد. سروهای بلند، انارستان و حوض‌های طولانی، هندسهٔ باغ ایرانی را با همهٔ عناصرش نشان می‌دهند: آب، سایه، محور و افق.

شهر بادگیرها

یزد که بافت تاریخی‌اش در سال ۱۳۹۶ میراث جهانی شد، بیش از هر شهر دیگری بادگیر دارد. از بام هر خانهٔ کهن، بادگیری برخاسته و آسمان شهر را با خط افقی از برج‌های خشتی آراسته است. معماران یزدی این فن را قرن‌ها صیقل داده‌اند.

نشانه‌ای برای پهنه

بادگیر نشان می‌دهد که مردمان فلات، به جای جنگ با اقلیم، با آن گفت‌وگو کرده‌اند: باد را مهمان خانه کرده‌اند. همین رویکرد در قنات و یخچال و خانه‌های زیرزمینی نیز تکرار می‌شود.